Pracownik adaptacyjny nie jest w chwili obecnej, wymagany w Domu Pomocy Społecznej przepisami prawa.  W przepisach mówi sie jedynie o adaptacji mieszkańca. Okres adaptacji nowego mieszkańca do życia w zupełnie nowym,  jakże innym środowisku, jest to bardzo trudny i skomplikowany okres.
Jest on zależny głównie od motywacji które zadecydowały o podjęciu decyzji na zamieszkanie w Domu. Dlatego też tak ważnym jest aby w jak największym stopniu, pomóc pokonać mieszkańcowi ten okres.
Zakres prawidłowego funkcjonowania Domu Pomocy Społecznej wymusza określenie czynników i zagadnień związanych z prawidłową adaptacją nowych Mieszkańców do jego warunków i specyfiki. Zaznaczyć w tym miejscu należy kwestię szerokiej podmiotowości w określeniu działań wspomagających adaptację, zwłaszcza po uwzględnieniu właściwej dla każdego człowieka indywidualnej drogi doświadczeń życiowych, z którymi jednostka wkracza w funkcjonowanie instytucji Domu Pomocy Społecznej.
Adaptacja–określana jako przystosowanie społeczne do warunków życia w Domu – jestprocesem trudnym, złożonym, bez możliwości określenia go w czasie w chwili jego rozpoczynania. Wynika to głównie z faktu, że każdy Mieszkaniec to osoba, która znalazła się w sytuacji zamieszkania Domu Pomocy Społecznej w wyniku różnych okoliczności. Często towarzyszy mu poczucie krzywdy, rozgoryczenie, świadomość życiowej porażki bądź zdarzenia losowego co powoduje określone zachowania niesprzyjające adaptacji.
Obszerna literatura oraz znawcy problemu adaptacji społecznej w nowych warunkach, szczególnie u osób starszych nie podejmują się określenia nawet hipotetycznego czasu trwania tego procesu i możliwości jego powodzenia.
Biorąc pod uwagę wiedzę, jaką posiadamy w wyniku odwiedzin pracownika socjalnego oraz psychologa u przyszłego Mieszkańca i dokonaniu oceny jego sytuacji, mimo wszystko trudno jest określić czas trwania tego procesu, na który ma wpływ tak wiele czynników.
Pomimo stosowania procedur mających na celu zebranie jak największej ilości informacji o przyszłym Mieszkańcu tj.zgodnie z Rozporządzeniem, wizyta w domu lub miejscu pobytu, jeżeli jest to możliwe rozmowa z rodziną bądź przyjaciółmi, współpraca z właściwym Ośrodkiem Pomocy Społecznej; a także stworzenia właściwej atmosfery w chwili przekroczenia progu domu, bylibyśmy utopistami, twierdząc, że wszystko wiemy o nowym mieszkańcu i jesteśmy w stanie przewidzieć okres jego adaptacji w środowisku Domu. Z doświadczenia można stwierdzić, że takie czynniki jak np. wrogość do instytucji, pracowników, współmieszkańców utrzymują się u Mieszkańców zamieszkujących w Domu.
Jest to spowodowane wieloma czynnikami, głównie brakiem kontaktu z
rodziną, zaburzeniami charakterologicznymi, których pomimo usilnych starań nie udaje się przywrócić. Należy sobie w tym miejscu odpowiedzieć, jak długo może trwać okres adaptacji i czy w ogóle może ulec zamknięciu. Analizując obecny stan prawny w zakresie pomocy społecznej i funkcjonowania domów można stwierdzić, że w/w przypadkach pozostaje na terenie Domu, pomimo że można go uznać za nie zaadaptowanego lub zaadaptowanego połowicznie.
Dlatego też aby mieszkańcowi ułatwić proces adaptacji, ograniczyć stres , który będzie mu towarzyszył przy przekraczaniu progu domu, Zespół Terapeutyczno- Opiekuńczy wyznacza z pośród pracowników domu pracownika , mającego za zadanie zminimalizować wszelkie ujemne skutki zachodzące w psychice nowego mieszkańca, poznanie go bliżej, i aktywną z jego strony pracę przy tworzeniu planu adaptacji. Bieżące składanie Zespołowi Terapeutyczno-Opiekuńczemu sprawozdań z realizacji przyjętego planu adaptacji oraz występowania powodzeń i niepowodzeń w jego realizacji Dla potrzeb tworzenia planów adaptacji i prowadzenia procesów adaptacyjnych przyjmuje się w oparciu o literaturę następujące czynniki ułatwiające oraz utrudniające adaptację.

CZYNNIKI UŁATWIAJĄCE ADAPTACJĘ:

• pozytywne nastawienie do Domu,

• otwartość postaw pro społecznych,

• celowość i podmiotowa decyzja przybycia do Domu,

• brak wyraźnych negatywnych cech osobowości,

• poczucie empatii – wrażliwość społeczna,

• przystosowanie do wieku,

• podmiotowe i adekwatne podejście do swego stanu zdrowia,swoich możliwości,

• rozbudzone i określone zainteresowania, formy spędzania wolnego czasu, hobby,

• wysoki stopień samodzielności,

• posiadanie rodziny, przyjaciół, znajomych i zrównoważone z nimi kontakty,

• trzeźwa i realistyczna ocena własnej sytuacji życiowej,

• łatwość nawiązywania kontaktów,

• umiejętność wyrażania własnych przekonań, poglądów,

• ukształtowane nawyki społeczne,

• zintegrowany centralny system osobowościowy,

CZYNNIKI UTRUDNIAJĄCE ADAPTACJĘ:


negatywne nastawienie do Domu,

• zmiany osobowościowe: neurotyczna, aspołeczna osobowość,

• alkoholizm,

• nadpobudliwość emocjonalna,

• wrogi stosunek do otoczenia.

. brak zainteresowań,

• apatia społeczna – brak kontaktów społecznych

• rezygnacja,

• roszczeniowość,

• rozbudowane poczucie alienacji, wyobcowania,

• brak rodziny, przyjaciół, znajomych,

• nieprzystosowanie w dotychczasowym środowisku,

• mały stopień sprawności samoobsługowej,

• obniżona samoocena,

• brak poczucia bezpieczeństwa,

• brak perspektyw życiowych,


zmiany chorobowe utrudniające prawidłowy odbiór rzeczywistości,

• uzależnienie od leków,

• utrudniony kontakt słowny,

• brak ukształtowanych nawyków społecznych,

Pracownik wyznaczony jako "przewodnik" mieszkańca w procesie adaptacji, jak
wspomniałem jest wyznaczany, przez Zespół Terapeutyczno - Opiekuńczy,
wyznaczanie a nie wybieranie przez mieszkańca nie wymaga dodatkowej
argumentacji. Jednak Zespół nie może oczekiwać ,że kazdy pracownik w skuteczny sposób doprowadzi do pełnej adaptacji mieszkańca. Kiedy spotyka się dwoje nieznanych sobie nawzajem ludzi, i ma ze sobą współpracować w tak wrażliwym obszarze, musi naprawdę nabrać do siebie zaufania. Wyznaczony pracownik musi posiadać prawidłowe umiejętności w zakresie komunikacji z mieszkańcem i otoczeniem oraz szczególnego korzystania w tym okresie z pomocy specjalistów. Bo okres adaptacji to może być okres pełen pułapek, na które wyczulony jest mieszkaniec, a które może "połknąć" pracownik adaptacyjny. Wszystko zależy od przyczyn znalezienia sie na terenie domu przez mieszkańca oraz jego doświadczeń życiowych w życiu zbiorowości i w zamieszkaniu z nowym nieznanym człowiekiem w jednym pokoju. Dlatego też, na pracowników adaptacyjnych powinni być wyznaczani doświadczeni pracownicy Domu, mający umiejętności pracy z ludźmi oraz autorytet
w zespole. Nie mogą sie bać mówienia o swych problemach z adaptującym sie
mieszkańcem. Nie mogą uznawać ich występowania jako osobistej porażki. Mądry Zespół Terapeutyczno-Opiekuńczy, powinien umieć w prawidłowy sposób ocenić występowanie problemów w tym okresie. W skrajnych przypadkach, kiedy nie ma juz innej możliwości dogadania sie mieszkańca z pracownikiem i proces adaptacji jest zagrożony , Zespół powinien zdecydować sie na zmianę pracownika adaptacyjnego.  Pracownik adaptacyjny, a trzeba przyznać, że jest to pracownik Domu z własnym zakresem obowiązków jako pracownik oraz z bagażem własnych życiowych problemów, musi wykazać się wielka odpornością psychiczną przyjmując jeszcze wylewające sie żale mieszkańca na przyczyny i stan nowej sytuacji w której sie znalazł.
Pełnienie roli pracownika adaptacyjnego, wymaga także pełnej komunikacji w zespole pracowników, którzy z nim pracują. Musi on na bieżąco nie tyko na bazie własnych obserwacji ale i koleżanek i kolegów oceniać przebieg i zaawansowanie procesu adaptacji mieszkańca, reagując występowaniem do Zespołu o korekty w Planie oraz znalezienia właściwego momentu na zakończenie tego procesu. To właśnie pracownik adaptacyjny, jako jedyny ma
prawo wystąpić do Zespołu Terapeutycznego z wnioskiem o zamkniecie procesu adaptacji uznając po analizie realizacji planu, że mieszkaniec może zostać uznany za zaadaptowanego, lub ze względu na długi okres adaptacji wystąpić z wnioskiem o przeniesieniu pewnych zadań do planu wspierania. Zespół podejmując decyzję o zakończeniu procesu adaptacji i przejściu na plan wsparcia , musi zdawać sobie sprawę z konsekwencji jakie taka decyzja może przynieść. Po podjęciu decyzji, mieszkaniec dokonuje wyboru pracownika pierwszego kontaktu. Nie wyklucza sie, że może wybrać właśnie swego pracownika adaptacyjnego. Wówczas pracownik ten przystępuje do sporządzenia diagnozy problemów wspólnie z mieszkańcem, jeżeli  jest to możliwe i na jej podstawie opracowuje projekt planu wsparcia.
Zadania pracownika adaptacyjnego, określa Procedura zazwyczaj połączona z procedura pracownika pierwszego kontaktu.
   

Przykładowa Procedura Pracownika Adaptacyjnego i ........